Έχετε αναρωτηθεί ποτέ γιατί κάποια χρώματα διαφέρουν από την αρχική τους απόχρωση μετά από λίγο καιρό? Το παρόν άρθρο εξηγεί συνοπτικά την πολύ σημαντική ιδιότητα των χρωμάτων ζωγραφικής, την φωτοσταθερότητα ή lightfastness.
Κάθε σωληνάριο χρώματος φέρει τεχνικές πληροφορίες για το χρώμα που περιέχει. Ανάμεσα στις βαθμολογίες διαφάνειας και τους κωδικούς χρωστικών, θα βρείτε μια βαθμολογία φωτοσταθερότητας, ένα μέτρο του πώς συμπεριφέρεται αυτή η συγκεκριμένη χρωστική όταν εκτίθεται στο φως με την πάροδο του χρόνου. Η φωτοσταθερότητα δεν έχει σχέση με την ποιότητα του χρώματος. Είναι ένα φυσικό χαρακτηριστικό της ίδιας της χρωστικής, όπως η διαφάνεια ή η αδιαφάνεια. Κάποιες χρωστικές παραμένουν σταθερές για αιώνες. Άλλες αλλάζουν πιο γρήγορα. Η κατανόηση αυτών των διαφορών σας βοηθά να επιλέγετε τα κατάλληλα υλικά για κάθε δημιουργία.
Πώς Λειτουργεί η Φωτοσταθερότητα
Το φως μεταφέρει ενέργεια. Όταν προσκρούει σε μια βαμμένη επιφάνεια, τα υπεριώδη μήκη κύματος μπορούν να διασπάσουν τη μοριακή δομή ορισμένων χρωστικών. Αυτό προκαλεί μεταβολή του χρώματος, μερικές φορές ανεπαίσθητη, μερικές φορές πιο έντονη.
Η ταχύτητα και ο βαθμός αυτής της αλλαγής εξαρτάται από τη χημική σύνθεση της χρωστικής. Για παράδειγμα, τα χρώματα γαιών (earth pigments) από οξείδια σιδήρου είναι εξαιρετικά σταθερά. Προέρχονται από ορυκτά που έχουν επιβιώσει του γεωλογικού χρόνου αναλλοίωτα. Ορισμένες οργανικές χρωστικές, αποτελούμενες από ενώσεις άνθρακα, έχουν μοριακές δομές πιο ευάλωτες στην ενέργεια των υπεριωδών UV.
Δεν είναι κάποιο ελάττωμα. Είναι απλά η χημεία τους.
Πώς Διαβάζουμε τους βαθμούς φωτοσταθερότητας
Οι κατασκευαστές δοκιμάζουν τις χρωστικές υπό ελεγχόμενη έκθεση στο φως και αναφέρουν τα αποτελέσματα χρησιμοποιώντας τυποποιημένα συστήματα. Τα πιο συνηθισμένα είναι το ASTM και το Blue Wool Scale, αν και ορισμένοι κατασκευαστές χρησιμοποιούν τη δική τους σημειογραφία.
Σύστημα ASTM (American Society for Testing and Materials)
I: Εξαιρετική φωτοσταθερότητα
II: Πολύ καλή φωτοσταθερότητα
III: Δεν συνιστάται για επαγγελματική χρήση
Blue Wool Scale
8-7: Υψηλή φωτοσταθερότητα
6-5: Μέτρια φωτοσταθερότητα
4-1: Χαμηλότερη φωτοσταθερότητα
Σύστημα Royal Talens (που χρησιμοποιείται σε μάρκες όπως η Rembrandt και η Van Gogh)
+++: Τουλάχιστον 100 χρόνια υπό μουσειακές συνθήκες
++: 25-100 χρόνια υπό μουσειακές συνθήκες
+: 10-25 χρόνια υπό μουσειακές συνθήκες
º: 0-10 χρόνια υπό μουσειακές συνθήκες
Οι μουσειακές συνθήκες σημαίνουν ελεγχόμενη θερμοκρασία, περιορισμένη έκθεση στο φως και προστασία από περιβαλλοντικούς παράγοντες. Το έργο σας βιώνει διαφορετικές συνθήκες, αλλά αυτές οι βαθμολογίες παρέχουν σχετική σύγκριση.
Η Χημεία της Χρωστικής Έχει Σημασία
Οι ανόργανες χρωστικές προέρχονται από ορυκτά όπως οξείδια σιδήρου, ενώσεις καδμίου, κοβάλτιο, χρώμιο, τιτάνιο. Οι μοριακές τους δομές τείνουν να είναι εξαιρετικά σταθερές όταν εκτίθενται στο φως.
Παραδείγματα περιλαμβάνουν:
- Χρώματα γαιών (ώχρα, καμμένη σιένα, ακατέργαστη ούμπρα)
- Κίτρινα, πορτοκαλί και κόκκινα καδμίου
- Μπλε ultramarine
- Μπλε και βιολετί κοβαλτίου
- Πράσινο οξείδιο χρωμίου
- Λευκό τιτανίου
Οι οργανικές χρωστικές κατασκευάζονται από μόρια με βάση τον άνθρακα. Οι σύγχρονες συνθετικές οργανικές χρωστικές περιλαμβάνουν τις quinacridones, phthalocyanines και perylenes. Ενώ πολλές αποδίδουν άριστα, ορισμένες έχουν μοριακές δομές πιο ευαίσθητες στην ενέργεια των υπεριωδών ακτίνων UV.
Η διάκριση δεν είναι «καλό εναντίον κακού χρώματος». Οι οργανικές χρωστικές συχνά προσφέρουν ζωντανά, έντονα χρώματα με διαφάνεια που οι ανόργανες χρωστικές δεν μπορούν να ανταγωνιστούν. Εξυπηρετούν διαφορετικούς σκοπούς.
Πώς το Μέσο Επηρεάζει την Απόδοση
Η ίδια χρωστική αποδίδει διαφορετικά ανάλογα με το συνδετικό της. Το λάδι εγκλωβίζει τα σωματίδια της χρωστικής σε λάδι, παρέχοντας κάποια προστασία από τα υπεριώδη. Το παχύ φιλμ λειτουργεί ως ασπίδα. Η ακουαρέλα διανέμει τη χρωστική σε αραβικό κόμμι, ένα πιο λεπτό, πιο διαφανές μέσο. Τα σωματίδια της χρωστικής βρίσκονται πιο κοντά στην επιφάνεια, πιο εκτεθειμένα στο φως. Αυτό καθιστά την ακουαρέλα ιδιαίτερα εξαρτώμενη από φωτοσταθερές χρωστικές για μόνιμα έργα. Το ακρυλικό περικλείει τη χρωστική σε πολυμερές γαλάκτωμα (acrylic binder), προσφέροντας καλή προστασία παρόμοια με τα λάδια. Για έργα που προορίζονται να διατηρηθούν, η ακουαρέλα απαιτεί τη μεγαλύτερη προσοχή στις βαθμολογίες φωτοσταθερότητας.
Ο Παράγοντας της Αραίωσης
Υπάρχει κάτι που οι περισσότεροι ζωγράφοι ανακαλύπτουν: οι χρωστικές συμπεριφέρονται διαφορετικά σε πλήρη ένταση και περιεκτικότητα σε σχέση με τις αποχρώσεις/αναμίξεις και τις αραιώσεις. Όταν αναμειγνύετε χρώμα με λευκό ή το αραιώνετε πολύ, απλώνετε τα σωματίδια της χρωστικής πιο μακριά μεταξύ τους. Το φως διεισδύει πιο εύκολα ανάμεσά τους, επιταχύνοντας την πιθανή αλλαγή. Μια χρωστική με υψηλή βαθμολογία φωτοσταθερότητας σε πλήρη ένταση(χωρίς αραίωση ή ανάμιξη) μπορεί να αποδίδει διαφορετικά σε μια πιο ανοιχτή απόχρωση. Αυτό επηρεάζει ιδιαίτερα σε εφαρμογές ακουαρέλας και τις ελαιογραφίες αναμεμειγμένες με λευκό. Οι κατασκευαστές δοκιμάζουν τόσο την πλήρη ένταση όσο και τις αποχρωματισμένες εφαρμογές ακριβώς για αυτόν τον λόγο.
Πότε η Φωτοσταθερότητα Έχει Μεγαλύτερη Σημασία
- Για έργα προς πώληση: Οι αγοραστές αναμένουν το έργο τέχνης να παραμείνει σταθερό. Η επαγγελματική ακεραιότητα απαιτεί μόνιμα υλικά.
- Για εκθεσιακά έργα: Ο φωτισμός γκαλερί και οι συνθήκες έκθεσης επιταχύνουν την έκθεση.
- Για εξωτερική προβολή: Το άμεσο ηλιακό φως εντείνει δραματικά την έκθεση στα υπεριώδη (UV).
- Για προσωπικά έργα: Αν το έργο έχει σημασία για εσάς μακροπρόθεσμα, επιλέξτε σταθερές χρωστικές ή προστασία και συνθήκες φύλαξης που το προστατεύουν από την υπεριώδη ακτινοβολία.
Πότε Έχει Μικρότερη Σημασία
- Πρακτική και σπουδές/μελέτες: Η ανάπτυξη δεξιοτήτων δεν απαιτεί αρχειακά υλικά. Χρησιμοποιήστε ό,τι εξυπηρετεί τη μάθηση σας.
- Έργα για αναπαραγωγή: Αν σκανάρετε έργα τέχνης για εκτυπώσεις ή ψηφιακή χρήση, η μακροβιότητα του πρωτότυπου έχει μικρότερη σημασία.
- Σημειωματάρια και σκίτσα: Τα προσωπικά sketchbooks που φυλάσσονται μακριά από το φως βιώνουν ελάχιστη έκθεση στα υπεριώδη.
- Πειραματικά έργα: Η εξερεύνηση τεχνικής και ανάμειξης χρωμάτων δεν απαιτεί μόνιμα υλικά.
Το κλειδί είναι η αντιστοίχιση των υλικών με την πρόθεση
Προστασία Ολοκληρωμένων Έργων
Πέρα από την επιλογή φωτοσταθερών χρωστικών, μπορείτε να προστατεύσετε το έργο τέχνης μέσω της τοποθέτησης και του καδραρίσματος. Πιο συγκεκριμένα, ένα προστατευτικό γυαλί UV φιλτράρει τα επιβλαβή μήκη κύματος διατηρώντας την ορατότητα. Απαραίτητο για ακουαρέλες, παστέλ και έργα σε χαρτί. Ένα καλό UV βερνίκι προσθέτει ένα προστατευτικό στρώμα στα λάδια και τα ακρυλικά (αν και δεν μπορεί να αποτρέψει πλήρως τις φωτοσταθερές χρωστικές από το να αλλάξουν).
Η τοποθέτηση έχει τεράστια σημασία. Τα έργα που κρέμονται απέναντι από ένα παράθυρο βιώνουν πολύ λιγότερη έκθεση στα υπεριώδη από τα έργα σε άμεσο ηλιακό φως. Ο εσωτερικός φωτισμός εξακολουθεί να περιέχει υπεριώδη μήκη κύματος, απλώς λιγότερο έντονα από το φως της ημέρας. Ακόμη και τα έργα εσωτερικού χώρου επωφελούνται από φωτοσταθερές χρωστικές.
Εύρεση Πληροφοριών Φωτοσταθερότητας
Ελέγξτε σε τρία μέρη:
– Στο σωληνάριο: Τα περισσότερα επαγγελματικά χρώματα τυπώνουν τη βαθμολογία απευθείας στην ετικέτα δίπλα στο όνομα του χρώματος.
– Σε καταλόγους κατασκευαστή: Τα χρωματολόγια αναφέρουν τις τεχνικές προδιαγραφές για κάθε απόχρωση.
– Στις ιστοσελίδες των εταιρειών: Λεπτομερείς πληροφορίες χρωστικών εμφανίζονται στις προδιαγραφές προϊόντων.
Στο Art & Colour, διαθέτουμε μάρκες που παρέχουν διαφανείς πληροφορίες φωτοσταθερότητας. Η Royal Talens σημειώνει καθαρά τις γραμμές Rembrandt και Van Gogh με το σύστημα +++.
Δημιουργία με γνώση
Οι βαθμολογίες φωτοσταθερότητας παρέχουν πληροφορίες, όχι κάποια σήμανση για προβληματικά χρώματα. Σας λένε πώς συμπεριφέρεται μια χρωστική ώστε να μπορείτε να κάνετε επιλογές ανάλογα με τις ανάγκες σας. Ορισμένα από τα πιο όμορφα χρώματα στην ιστορία της τέχνης δεν ήταν ιδιαίτερα φωτοσταθερά, οι καλλιτέχνες τα χρησιμοποίησαν ωστόσο, κατανοώντας τους περιορισμούς τους. Ο Renoir γνώριζε ότι το rose madder του θα ξεθωριάσει. Επέλεξε την ομορφιά της στιγμής αντί για τη μονιμότητα. Μπορείτε να κάνετε την ίδια επιλογή, οπλισμένοι με την ίδια γνώση.
Η διαφορά τώρα είναι ότι έχουμε σταθερές εναλλακτικές για σχεδόν κάθε χρώμα. Τα quinacridone κόκκινα αντικαθιστούν το φευγαλέο alizarin crimson. Τα phthalocyanine μπλε προσφέρουν μόνιμη ζωντάνια. Η σύγχρονη χημεία μας δίνει επιλογές.
Διαβάστε τις βαθμολογίες. Μάθετε με τι δουλεύετε. Δημιουργήστε με βάθος και γνώση.
